Pakuŵa mupharazgi, mukumanyikwa makora na nyifwa kuluska ŵanthu ŵanandi. Nyengo zinyake, ico cikucitika kwizira mu kucezga na munthu munyake, panji nanga nkhukhala pafupi na bedi, apo ŵakusendelera kuumaliro wa umoyo; mu vinyake, cingaŵa kwizira mu kucita mulimo wa cikumbusko, na cigomezgo cakuti ŵawovwirenge ŵakutemweka awo ŵali na citima kuti ŵasange cisangulusko cinyake.
Kweni kwali mukukumana na vinthu ivi kanandi waka nga umo nkhucitira panji yayi, nyifwa ni cinthu cambura kucimbira ico tose tikwenera kukumana naco mu umoyo withu—ndipo ncha ise pera yayi. Likulimbana na kutayika kwa ŵabwezi na ŵabali. Nyengo zinyake nchakusuzga kumanya ivyo tikwenera kuchita. Kasi tikuluta nkhu kufuma pano?
Nkhughanaghana nkhani iyo nkhapulika adada ŵakuyowoya yakukhwaskana na nyifwa ya agogo ŵawo, vilimika vichoko waka pambere nindababike. Wakafumapo pa umoyo uwu pa Zuŵa la Fumu. Wakaŵapo pa maungano gha pa Sabata mulenji uwu, nangauli wakajipulikanga makora yayi. Apo wakagona pasi muhanya uwo kuti wakagone, vyakuvwara vyake vikaŵikika pambali makora kuti ŵavivwareso kuti ŵawelere mise iyo. Kweni wakaŵavya mwaŵi wakuti wakasangikepo pa ungano uwu. Mazuŵa ghanyake mise, ŵabwezi ŵake ŵakiza kuti ŵanichemerezge na kuyezga kumusanguluska. Munthu munyake uyo wakamumanyanga makora wakayowoya kuti: “chabwino, wakakhalako m’paka apo wakafwira.”
Pa mtunda, mungaŵa kuti mukuti, charu...enya. Mwambura kukayika. Ivyo vikuwoneka nga ni tautology. Ni vyaunenesko kwa tose, asi nthena?
Kasi ndimo viliri? Ŵanthu ŵanandi ŵakukhala nadi yayi. Taŵanandi tili ŵakuzura na ivyo tizamuchita mwakuti tikufikapo yayi kuvichita. Tikukhala nadi yayi lero chifukwa cha lero.
Mukuwona kuti nchinthu cinyake kunozga vya munthazi. Ni chinthu chinyake chomene kuŵa na umoyo mu nyengo yasono. Tose tikumanya kuti nchakukhumbikwa kulaŵiska kunthazi, kweni nchakofya comene kucita nthena uku tikuleka kucita vinthu vya sono. Yesu wakatichenjezga pa nkhani iyi pa Upharazgi wake wa pa Phiri. Ntheura lekani kwenjerwa na kuyowoya kuti, “Kasi tiryengechi?’ panji ‘Kasi timwengechi?’ panji ‘Kasi tivwarenge vichi?” Chifukwa ŵanthu ŵamitundu ŵakupenja vinthu vyose ivi, ndipo Ŵawiskemwe ŵakuchanya ŵakumanya kuti mukuvisoŵerwa. Kweni penjani dankha ufumu wa Chiuta na urunji wake, ndipo vinthu vyose ivi vizamusazgikirako kwa imwe. Ntheura lekani kwenjerwa na vya machero, chifukwa vya machero viŵenge na vyenjezgo vyake. Suzgo lake likukwana pa zuŵa ilo. ( Mateyu 6:31-34 ).
Kuŵapo kwa mtundu uwu kukupangiska masuzgo ghanandi. Mubwezi withu uyo tikakhumbanga kuluta kukawona wakafwa pambere tindafike kuti tikamuwone. Tikaŵa na cilato cakuti tiyowoye mazgu ghalusungu kwa munthu uyo tikaghanaghananga kuti wakwenera, kweni ŵakalutilira pambere ise tindafikepo. Tikasangapo yayi nyengo yiwemi iyo yakuti tichemere mzengezgani withu ku tchalitchi pamoza nase kuti tisambire vya Yesu.
Nkhughanaghana kuti tikwenda pa malo ghakumanyikwa apo mukuŵazga ivi. Tikuwona. Fumbo ndakuti: kasi tichitengechi pa nkhani iyi?
Zgoro lili mwa ise waliyose payekha. Ni chinthu icho tingachipulikiska yayi, kweni ni chinthu icho tikwenera kusankha kuchita. Ici cikung’anamura kuti nchipusu yayi. Kukukhumbikwira kuti munthu wasinthe maghanoghano ghake, kweni vizamuŵa na vyakuchitika vyakuzizika. Kukhorwa uko tindamanyepo kuzamuŵa kwa ise.
Tikwenera kuleka kuzomerezga kuti vinthu vya munthazi vititore mazuŵa ghano. Suzgo lake likukwana pa zuŵa ilo. Pali milimo yinyake iyo tikuchita zuŵa lililose. Vingawoneka nga ni vinthu vichoko waka pakuyaniska na ivyo tikukhumba kuchita, kweni ivyo tikukhumba kuchita vikuthemba chomene pa umo tikupwelelera makora vinthu ivi. Chiuta wakukhumba chinthu chinyake kwa ise zuŵa lililose. Wakutichema kuti tipeleke viwemi vithu nga ni sembe yamoyo kwa iyo (Ŵaroma 12:1). Ntchipusu kuphalira Chiuta ivyo nkhukhumba kuchita para napanga chuma chane, kweni Chiuta wakukhumba uteŵeti uwo ningamupa muhanya uno. Usange ningacita yayi para mwaŵi wafika, mwaŵi ulipo wakuti ningafikapo yayi. Pali ŵanthu mu charu chithu awo ŵakukhumbikwira kwiza kwa Yesu. Kuti ŵamusange, nkhwenera kupangiska kuti viŵe vyamachitiko. Ndipo nileke kuti niŵe wakutangwanika kuchita ivyo Chiuta wangakhumba kuti nichitenge muhanya uno.
Tikwenera yayi kupenja uteŵeti ukuru uwo tingacita mu malo ghanyake ghakutali machero. Ine na imwe tizamukhumbikwa yayi mu uteŵeti wa Fumu kuluska umo tiliri mazuŵa ghano. Nchakucitika kuti uteŵeti uwo mungacita lero ungapangiska kuti vinthu vimwenderani makora apo mphanyi mwatondeka.
Mu nkhani yake yakuti “Ndili na Maloto,” Dr. Martin Luther King wakayowoya mwakumanyikwa comene za “kucimbilira kwakofya kwa sono,” mazgu agho nkhabwereka pa mutu wa nkhani iyi. Mu nkhani iyi, nkhuchema kuti paŵe chilungamo cha mtundu mu charu. Kweni fundo yakuti “Iyi ni nyengo ya kuleka kuŵikako mahara panji kujikhuŵilizga yayi. Iyi ni nyengo ya kucita vinthu mwa nkhongono na viwemi”—yikwenera kutikhwaska ise Ŵakhristu mu cigaŵa cilicose ca ulendo withu, comenecomene para tikulaŵiska pa caru ico cikutizingilizga na mwaŵi uwo tikuwutaya ndiposo ivyo tikuŵika pakwamba pa malo ghambura kwenelera. Nchakucitika kuti mpingo wa Fumu uzamumukhumbani yayi kuluska umo ukukhumbira sono.
M’maŵa uno, mu sambiro lithu kwizira mu Testamente Lasono, tikwiza ku buku la Yakobe, ndipo Yakobe wakuzura na vinthu vinandi viwemi mwakuti nkhasuzgika kucepeskako sambiro lane ku mutu umoza pera. Nkhapharazganga mwambura kusuzga maupharazgi ghakupambanapambana 20 kufuma mu buku la Yakobe chifukwa Yakobe wakuyowoya vyose vya kuŵika chipulikano chithu mu ntchito, kuphalira waka ŵanthu kuti mukugomezga kuti Yesu ni Khristu yayi, kweni kulongora kuti mukugomezga mwa iyo mwa kuŵa na umoyo nga ni Yesu.
Paumaliro, nkhaghanaghana kuti nikhale nyengo yichoko waka na lemba ilo James wakuyowoya za chinthu icho nkhughanaghana kuti tose tingamanya chifukwa wakuyowoya za nkhondo na nkhondo.
Usange mukakulira na ŵabali panji ŵadumbu, nkhughanaghana kuti mukwenera kuti muli kukumanapo na nkhondo .
Ndipo ntheura, ningawonga nkhani ya mama uyo wakakhumbikwiranga kumazga nkhondo pakati pa ŵabali ŵaŵiri. Ndipo mwana uyu wakafumbika na anyina kuti, “Kasi ni njani uyo wakambiska nkhondo iyi?” Ndipo wakati, “Wakayamba apo wakanitimbaso.”
Nkhondo ni chinthu chiwemi yayi, kwali ni ŵabali na ŵadumbu awo ŵakulimbana, panji mfumu na muwoli ŵakulimbana, panji vyaru vikulimbana,. Kweni nkhondo zikuŵa zakuŵinya comene para zikucitika pakati pa ŵana ŵa Ciuta.
Para mukuŵazga buku la Yakobe, mukujipulika kuti pakaŵa mphindano zinandi na nkhondo izo zikacitikanga mu tchalitchi ili.
Yakobe wakati mu cipaturo cakwamba kuti “munthu waliyose wapulikenge luŵiro, waleke kuyowoya, wakuchedwa kukwiya, pakuti ukali wa munthu ukupangiska yayi urunji wa Ciuta.” (Yakobe 1:26). Mu cipaturo 3 , Yakobe wakayowoya za Ŵakhristu awo ŵakulumba Ciuta na lulimi lwawo ndipo ŵakutemba ŵanthu na lulimi lumoza.
Wakuyowoya mu cipaturo 4 za awo “ŵakuyowoya viheni pa mubali wawo” na “kweruzga mubali wawo.” (Yakobe 4:11). Mu chaputala 5, waŵachenjezgenge za “kudandawura yumoza na munyake” (Yakobe 5:9).
Ndipo, ntheura, mukusanga fundo yakuti iyi yikaŵa tchalitchi ilo ŵanthu ŵakaŵa na nkhani. Kweni ni tchalitchi pera yayi ilo likachita nthena. Mpingo wa ku Korinte ukagaŵikana mu magulu ndipo mu mpingo uwo mukaŵa nkhondo zinandi. Mu mpingo wa ku Filipi, Paulosi wakenera kuchema ŵanakazi ŵaŵiri na mazina awo ŵakasuzgikanga kukolerana. Paulosi wakati ŵakhristu ŵa ku Galatiya “ŵakalumananga na kuryana” ( Ŵagalatiya 5:15 ). Ndipo nkhughanaghana kuti ŵanandi wa imwe mwawonapo umo vikuŵira kuŵa mu tchalitchi umo muli nkhondo na nkhondo.
Kweni, pambere tindawone ivyo Yakobe wakayowoya pa umo tingacitira na mphindano iyi mu mpingo, tiyeni tiwone fundo yikuru ya buku lose la Yakobe ndipo pamanyuma nizamuweleraso kuti tiwone ivyo Yakobe wakayowoya pa nkhani iyi.
Kufuma mu cipaturo 3, vesi 13 , Yakobe wakuti, .
“Kasi ni njani wavinjeru na wakupulikiska pakati pinu? Na nkharo yake yiwemi, walongore milimo yake mu kuzika kwa vinjeru. Kweni usange muli na sanji yikuru na kukhumba kujikuzga mu mitima yinu, mungajilumba yayi na kupusika unenesko. chisokonezgo na nkharo yiliyose yiheni.
“Kweni vinjeru vyakufuma kuchanya pakwamba ni vyakutowa, pamanyuma vyamtende, vyakuzika, vyambura kughanaghanira, vyakuzura na lusungu na vipambi viwemi, vyambura sankho na vyaunenesko: Ndipo vuna ya urunji yikuseŵeka mu mtende na awo ŵakupanga mtende.” ( Yakobe 3:13-18 )
Unenesko ngwakuti mu tchalitchi ili mukaŵa Ŵakhristu ŵanyake awo ŵakajilumbanga chifukwa chakuti ŵakaŵa ŵanthu ŵavinjeru chomene. Ndipo vikuwonekaso kuti Ŵakhristu aŵa ŵakaŵa ŵakusuzga mu mpingo, ŵakaŵikapo mtima kuŵa na nthowa yawo m’malo mwa kupenja uwemi wa thupi lose. Ndipo ntheura Yakobe wakuti, “Mungaghanaghana kuti muli ŵavinjeru, kweni usange muli ŵavinjeru, ni vinjeru vyambura kwenelera.” Chifukwa vinjeru vya Chiuta vikupangiska yayi kuti munthu waŵe na chitima, sanji panji kukhumba kujitemwa. Ndipo vinjeru vya Ciuta nadi vikupangiska mphindano yayi; m’malo mwake vikupangiska kuti paŵe mtende.
