Ŵana ŵa Israyeli na Exodus Phangano Liphya & Ufumu wa Chiuta Nkhondo ya Stefano. Chitemwa Chikuchichizga
Pakukhwaskana na Ŵana ŵa Israyeli & Exodus . Ŵana ŵa Israyeli ŵakafuma mu Eguputo ŵakati ŵamanya kanthu yayi kweni ukapolo kwa vyaka 400 plus. Chiuta wakasankha kale ŵanthu ŵake kwizira mwa Abrahamu (Gen 12:2). Chiuta wangagwiliskira ntchito mtundu uwu kuti wachindike waka zina lake yayi, kweni kuti watumbike (Gen 12:3) na kuponoska (Yohane 4:22) mitundu ya charu. Kweni pa nyengo yasono, ŵazga aŵa awo ŵakapona, awo ŵakaŵa ŵakukhora yayi pa nkhondo, ŵakufuma mu Eguputo pachokopachoko; ŵana, ŵacekuru, ŵanakazi na ŵanalume ŵakajikuzga pa mphepete mwa nyanja yifipa apo ŵasilikari ŵankhaza ŵa mtundu wankhongono comene wa mu nyengo iyo ŵakaluta panthazi pa mbali zawo. Pa nyengo iyi ndipo Mozesi wakayowoya na ŵanthu ndipo wakati:
Nadi, Fumu yikaŵa kuti yikuŵachitira nkhondo mu nthowa ya miliri yikuru 10, iyo yaumaliro yikaŵa yakukoma ŵana wose ŵakwamba ŵa Ŵaeguputo. Pa nyengo iyi Ŵaeguputo ŵakwenera kuti ŵakajiwonanga nga kuti ŵalije kanthu kakutaya. Vikwenera kuti chikaŵa chilato chawo kuti ŵanthu ŵaparanyike wose panji ŵachoko waka (Eks 15:9). Vesi 17 likutipa umo tikuwonera YHWH, Chiuta uyo wakusunga phangano.
[Exo 14:17-18 KJV] [17] Ndipo ine, wonani, nizamukhozga mitima ya Ŵaeguputo, ndipo ŵaŵalondezgenge, ndipo nizamuchindikika pa Faro na pa ŵasilikari ŵakhe wose, pa magaleta ghake gha nkhondo na pa ŵakwendeska mahachi ŵake. [18] Ndipo ŵaEguputo ŵati ŵamanye kuti ine ndine Fumu , para ndachindikika pa Faro, pa magaleta ghake, na pa ŵakwendeska mahachi ŵake.
Nkhondo iyi yikawonekanga waka kuti yikaŵa pakati pa Ŵaisrayeli na Ŵaeguputo. Chiuta wakazomerezga Israyeli kuŵa mu wuzga, ndipo ndiyo wakaŵanyamuliranga na woko lankhongono. Enya, Chiuta wakakhumba kuti Eguputo wamanye kuti iyo ni YHWH, kweni wakakhumbaso kuti Israyeli wamanye na kukumbuka nkhongono zake, kuti ŵaleke kuvuka panji kujikuzga na kujikuzga. Wonani sumu ya kuwombora:
[Exo 15:1-3, 13, 17 KJV] [1] Ndipo Mozesi na ŵana ŵa Israyeli ŵakayimbira Fumu sumu iyi, ŵakati, “Niyimbira Fumu, pakuti wali kuthereska mwakuchindikika: Waponya hachi na uyo wakwerapo mu nyanja. [2] Fumu ndiyo nkhongono yane na sumu yane, ndipo ndiyo wazgoka chiponosko chane, ndiyo Chiuta wane, ndipo nizamumunozgera malo ghakukhalamo; Chiuta wa adada, ndipo nizamumukwezga. [3] Fumu ndiyo munthu wa nkhondo, Fumu ndiyo zina lake. ... [13] Mu lusungu lwinu mwalongozga ŵanthu [awo] mwaŵawombora, mwaŵalongozga mu nkhongono zinu ku malo ghinu ghatuŵa ghakukhalamo. ... [17] Uŵanjizgemo, na kuŵapanda pa phiri la chiharo chinu, [mu] malo agho mwapanga kuti mukhalengemo, [mu] Malo Ghakupatulika, Fumu, [agho] mawoko ghinu ghali kukhazikiska.
Chakukhizga soni vigaŵa vyakwamba vya kufumamo vikaŵa vyakukwana yayi kuti vifeŵeske mitima ya ŵanthu kuti ŵalutilire kugomezga kuti Chiuta wangakwaniska ndipo wangaŵapa vyose ivyo ŵakukhumba. Chiuta wakaŵalanga, apo pa nyengo yeneyiyo wakaŵasambizganga mwa kuŵapangiska kuti ŵayenderenge kwa vilimika 40.
Pa nyengo iyi wakachita vinthu ivi.
Chiuta wakaŵaryeska na Mana. Malundi ghakatupa yayi. Vyakuvwara vikacekura yayi . Wakaŵalongozga mu mapopa ghakofya pamoza na ŵateŵeti ŵa moto na vikoko . Maji ghakaŵavya, kweni wakaŵapa maji kufuma mu jalawe . Chiuta wakuŵakumbuska phangano lawo la conditional na iyo apo ŵakunozgekera kujumpha mu charu cha layizgo (2nd attempt).
[Deu 8:1-20 KJV] [1] Malango ghose agho nkhumuphalirani muhanya uno, mukwenera kughalondezga, mwakuti muŵe ŵamoyo na kuchuluka, na kunjira na kupoka charu icho Fumu yikalapa ku ŵasekuru ŵinu. [2] Mukumbukenge nthowa yose iyo Fumu Chiuta winu wakamulongozgani mu mapopa vyaka makumi ghanayi ivi, kuti wamujiyuyurani, [na] kumuyezgani, kuti wamanye ivyo vikaŵa mu mtima winu, usange mungasunga marango ghakhe panji yayi. [3] Wakamuyuyurani, wakamuzomerezgani kuti muŵe na njara, ndipo wakamulyeskani mana, agho imwe na ŵasekuru ŵinu ŵakamanyanga yayi. Ntheura wakamumanyiskani kuti munthu wakukhala na chingwa pera yayi, kweni na mazgu ghose agho ghakufuma mu mulomo wa Yehova. [4] Vyakuvwara vyako vikachekura yayi pa iwe, ndipo lundi lako likatupa yayi mu vyaka makumi ghanayi ivi. [5] Mukwenera kughanaghaniraso mu mtima winu kuti nga ndi umo munthu wakumuchenyera mwana wake, ndimo Fumu Chiuta winu wakumuchenjerani. [6] Ntheura musungenge marango gha Fumu , Chiuta winu, kwenda mu nthowa zakhe na kumuwopa.